De eerste wet op de maatschappijen van onderlinge bijstand dateert van 1851, maar de echte doorbraak kwam er pas met de wet van 1894. Voortaan konden de ziekenfondsen zich ook verenigen, waardoor stilaan grotere instellingen ontstaan, federaties genaamd.
De eerste socialistische maatschappij van onderlinge bijstand werd opgericht in 1869 te Fayt-lez-Manage onder de naam "La Solidarité". De eerste regionale socialistische ziekenfondsen (federaties) werden opgericht te Gent (1886) en te La Hestre (1891).
Begin van de 20ste eeuw, groepeerden de ziekenfondsen van verschillende strekking zich in Landsbonden. En zo ontstond in 1913 het Nationaal Verbond van Socialistische Mutualiteiten (NVSM).
Verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering
In 1945, bij de totstandkoming van het sociaal zekerheidssysteem, wordt de aansluiting bij een ziekenfonds verplicht voor alle werknemers van de privé-sector en vanaf 1963 geldt deze verplichting eveneens voor de zelfstandige arbeiders om vervolgens geleidelijk uitgebreid te worden tot de ganse bevolking (ambtenaren, gehandicapten, enz.).
Momenteel kan men zeggen dat quasi gans de bevolking van ons land verzekerd is tegen ziekte en invaliditeit.
Vanaf de jaren zestig profileert het Nationaal Verbond van Socialistische Mutualiteiten zich als een grote sociale organisatie, de tweede grootste van het land in aantal leden.
Haar taak beperkt zich echter niet louter tot het uitbetalen van de verstrekkingen van de verplichte verzekering of tot het uitbreiden van deze tegemoetkomingen met aanvullende diensten. Het N.V.S.M. en zijn ziekenfondsen wordt de natuurlijke woordvoerder van de leden op het vlak van het ziekteverzekerings- en gezondheidsbeleid.
Gezondheidsbeleid
Traditiegetrouw is het ook een laboratorium waar nieuwe vormen van sociale dienstverlening en zorgverlening worden uitgebouwd.
Sedert 1991 heeft de wet op de ziekenfondsen het mogelijk gemaakt de rol van de ziekenfondsen op het vlak van de gezondheid beter te definiëren. Dezelfde wet installeerde ook een meer democratisch beheerssysteem. De nieuwe ziekenfondswet (06.08.1990) heeft eveneens moderne procedures tot financiële controle ingesteld en maakte het mogelijk voor de ziekenfondsen om hun aangeslotenen te verdedigen in rechtszaken.
Sedert het ontstaan van de eerste mutualiteiten zijn nu bijna twee eeuwen verlopen. Uiteraard is de maatschappelijke context sedertdien grondig gewijzigd. De uitdagingen waarvoor de mutaliteiten zich geplaatst zien, hebben alles te maken met uitgavenbeheersing en tegelijk - hoe paradoxaal het ook moge klinken - drempelverlaging van de gezondheidszorg. Het komt erop aan een kwalitatief hoogstaande gezondheidszorg te handhaven voor alle burgers.