Om te kunnen genieten van terugbetalingen voor geneeskundige verzorging en van uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid, moeten de rechthebbenden een ziekenfonds- “verzekeringsinstelling” -kiezen. De ziekenfondsen vertegenwoordigen hun verzekerden in de diverse raden, comités en commissies, die bij het RIZIV zijn ingesteld. De ziekenfondsen zijn ook sociale verzekeraars via hun voordelen in de vrije en aanvullende verzekering.
De ziekenfondsen zijn verenigd in de volgende Landsbonden :
- Landsbond der Christelijke Mutualiteiten (LCM)
- Nationaal Verbond van Socialistische Mutualiteiten (NVSM)
- Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen ( LNZ)
- Landsbond van Liberale Mutualiteiten (LLM)
- Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen ( LOZ)
Daarnaast zijn er ook de Hulpkas voor ziekte-en invaliditeitsverzekering (HKZIV)
(een openbare verzekeringsinstelling die dus geen vrije en aanvullende verzekering aanbiedt) en de Kas der Geneeskundige Verzorging van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS).