Wij beperken ons hier tot een aantal krachtlijnen.
De Belgische sociale zekerheid is gebaseerd op solidariteit tussen:
- werkenden en werklozen
- jongeren en ouderen
- gezonden en zieken
- mensen met een inkomen en mensen zonder
- gezinnen zonder kinderen en gezinnen met kinderen
- enz.
De sociale zekerheid grijpt terug naar twee fundamentele principes: het solidariteits-en het verzekeringsprincipe. Het solidariteitsprincipe staat voor een herverdelingssysteem tussen jong en oud, werkenden en werklozen, gezonden en zieken. Het verzekeringsprincipe betekent dat bijdragen worden afgehouden op het loon.
Zij openen het recht op betere uitkeringen. Hoe hoger het loon, hoe hoger de bijdragen, hoe hoger de uitkering.
Met uitzondering van de zogenaamde residuaire stelsels die volledig door de overheid worden gefinancierd, wordt de sociale zekerheid vooral gefinancierd door een combinatie van bijdragen van werknemers en werkgevers op de lonen en door staatstoelagen.
Sedert 1 januari 1995 worden alle sociale zekerheidsbijdragen verzameld in een “gemeenschappelijke pot”, waaruit alle sociale zekerheidsstelsels bevoorraad worden in functie van hun behoeften. Men spreekt ter zake van een “globaal beheer”.
De Belgische sociale zekerheid vervult in essentie twee functies:
- bij verlies van het inkomen uit arbeid ( ingevolge werkloosheid, pensionering, arbeidsongeschiktheid ) zorgt de sociale zekerheid voor een vervangingsinkomen.
- Bij meeruitgaven, zoals het opvoeden van kinderen of ziektekosten, zorgt de sociale zekerheid voor een kostendekking.
De klassieke sociale zekerheid bevat 7 takken:
- Ouderdoms- en overlevingspensioenen
- Werkloosheid
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziektenverzekering
- Gezinsbijslag
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Jaarlijkse vakantie.
De sociale zekerheid omvat verschillende stelsels die gegroeid zijn rond bepaalde beroepscategorieën. De drie belangrijkste stelsels zijn :
- De werknemersregeling
- De regeling voor de zelfstandigen
- De regeling voor de openbare sector (ambtenaren)