Rugpijn is een van de meest gemelde klachten bij de huisarts. Het ziekteverzuim als gevolg van rugklachten en de behandeling ervan creëren enorme kosten. Er bestaan vele aandoeningen die aanleiding kunnen geven tot rugklachten, denk bijvoorbeeld aan botontkalking, rughernia en de ziekte van Bechterev. Toch kunnen artsen in ongeveer 90% van de gevallen geen specifieke lichamelijke oorzaak van de rugpijn aanwijzen. Wetenschappers bestempelen dergelijke voorvallen als aspecifieke lage rugpijn.
Aspecifieke lage rugpijn situeert zich in het gebied tussen de onderste ribben en de bilplooien. Het gaat soms gepaard met pijn in een of beide (boven)benen. Is de rugpijn niet langer dan 6 weken voelbaar, dan spreekt men van acute aspecifieke lage rugpijn. De pijn is subacuut bij een duur langer dan 6, maar korter dan 12 weken. Chronische aspecifieke lage rugpijn houdt langer dan 12 weken aan of treedt op bij patiënten die herhaaldelijk hervallen.
Meer klachten naarmate leeftijd stijgt
Van alle rugklachten is de aspecifieke lage rugpijn de meest voorkomende. Een huisarts ziet per jaar 36 nieuwe gevallen per 1000 patiënten. Bij 9 op 1000 van deze nieuwe gevallen is er eveneens sprake van uitstraling naar een of beide benen. Lage rugklachten komen meer voor naarmate de leeftijd stijgt en zijn het hoogst in de leeftijdscategorie van 45 tot 64 jaar (53 op 1000 patiënten per jaar). De klachten doen zich even vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Tijdens de zwangerschap treden aspecifieke lage rugklachten veelvuldiger op.
In meer dan 90% van de gevallen bestaat er geen duidelijke lichamelijke oorzaak voor de lage rugklachten. Wanneer een foto of andere beeldvormende diagnostiek van de rug wordt gemaakt, zijn dikwijls vele anatomische en standsafwijkingen van de wervelkolom zichtbaar. Toch staan deze afwijkingen meestal niet in verband met de rugklachten van de patiënt. Er is in het algemeen geen relatie tussen de slijtage van de wervelkolom en de aanwezigheid van aspecifieke lage rugpijn. Ook mensen zonder rugklachten kampen met een veelheid aan anatomische en standafwijkingen. In welke mate verouderingsverschijnselen bij mensen voorkomen, is waarschijnlijk grotendeels bepaald door erfelijkheid en aanleg. Slijtage door bezigheden of arbeid duikt minder frequent op dan in het algemeen wordt aangenomen. Roken is evenwel een factor die de degeneratie van de tussenwervelschijf in de hand werkt.
Oorzaken van lage rugpijnen
Waardoor ontstaan lage rugpijnen dan? Mogelijk hebben ze te maken met een overbelasting van structuren in en rond de wervelkolom zoals tussenwervelschijven, gewrichten, zenuwen en spieren. Het geheel van spieren, banden en botten in de rug functioneert dan tijdelijk niet optimaal. Maar hoe de vork precies in de steel zit, daarover tast men tot nu toe in het duister.
Blijkbaar spelen niet alleen lichamelijke factoren, maar ook psychische factoren een rol bij het ontstaan en het voortduren van aspecifieke lage rugpijnen. Het probleem is dat lage rugpijn aanleiding kan geven tot zogenaamd ziektegedrag: patiënten hebben angst voor pijn en beweging, zijn ongerust over het beloop en piekeren hierover. Door minder te bewegen, wordt de patiënt stijf en duiken de rugklachten op bij een alsmaar geringere lichamelijke activiteit. Zo komt een patiënt in een vicieuze cirkel terecht en nemen de lichamelijke beperkingen toe. Om dit tegen te gaan, is de medische behandeling er in de eerste plaats op gericht de patiënt te stimuleren om te blijven bewegen, ondanks de pijn. Bedrust is niet zinvol en kan beter worden vermeden. De patiënt moet zeker niet door de pijn heen bewegen, maar dient wel de pijngrenzen op te zoeken onder begeleiding van een fysiotherapeut.
Ergste pijn verbijten
Soms kan lage rugpijn zo hevig zijn dat bewegen voor de patiënt op dat moment haast onmogelijk is. Ook dan geldt het advies: zodra de pijn ietwat afneemt, zo snel mogelijk weer actief worden! De ergste pijn duurt meestal slechts enkele dagen en vermindert dan. Ook tijdens deze erge pijn doe je er goed aan regelmatig te bewegen.
Pijn betekent niet dat er een ziekte aanwezig is of dat er schade ontstaat. Het komt vaak voor en gaat meestal vanzelf over. Bij subacute aspecifieke lage rugpijn is het eens zo belangrijk dat de patiënt weer zo snel mogelijk normaal functioneert. Vaak vindt de patiënt dit een beetje frustrerend. Hij of zij is dan natuurlijk het meest gebaat met een doeltreffend middel tegen de pijn om een verdere ontwikkeling naar chroniciteit en onnodige afhankelijkheid van medische zorg te voorkomen. Maar ook bij chronische aspecifieke lage rugpijn is de behandeling gericht op het bevorderen van het dagelijks functioneren.
Behandeling met medicijnen
Goede medicatie tegen pijn kan de patiënt ertoe aanzetten om opnieuw te gaan bewegen. Er zijn verschillende middelen voorhanden die variëren in sterkte en in werking. Meestal volgt de huisarts een stappenplan waarbij wordt gestart met een lichter middel, bijvoorbeeld paracetamol. Opiaatachtige middelen zoals tramadol worden hoogst uitzonderlijk voorgeschreven. Voor een doelmatige werking van de medicijnen is het belangrijk dat de patiënt de geneesmiddelen op vaste tijden inneemt, dus onafhankelijk van de intensiteit van de pijn. De zogenaamde spierverslappers of benzodiazepinen zijn uit den boze.
Rug goed verzorgen
De behandeling van aspecifieke lage rugklachten is dus conservatief. Een fysiotherapeut, een manuele therapeut, een revalidatiearts en een huisarts kunnen samen met de patiënt de rugklachten aanpakken. Of een behandeling ook daadwerkelijk helpt, valt moeilijk te evalueren omdat het spontane beloop soms grote schommelingen vertoont in de intensiteit van de klachten.
De vooruitzichten op beterschap in geval van aspecifieke lage rugpijn zijn goed. De pijn neemt in de meeste gevallen binnen enkele weken af. Helaas hebben rugklachten wel de neiging om terug te keren. In gemiddeld driekwart van de gevallen gebeurt dit binnen een jaar. Het is in elk geval raadzaam om goed voor je rug te zorgen. Dat betekent: niet roken, voldoende lichaamsbeweging hebben, overgewicht vermijden en geen langdurige eenzijdige houdingen aannemen.
Sjacko Sobczak