De patiënt kan vrij kiezen door welke zorgverlener hij/zij zich zal laten behandelen.
Dit geldt voor alle zorgverleners, dus niet enkel voor huisartsen en specialisten, maar ook voor tandartsen, kinesisten, verplegers, enz.
Voorbeeld: de huisarts van Dirk verwijst hem naar een specialist waarmee de huisarts regelmatig werkt. Dirk kent deze specialist echter niet en verkiest naar een andere te gaan.
Dit recht vloeit voort uit het zelfbeschikkingsrecht waarover éénieder beschikt. Daarenboven is het aanwezig zijn van vertrouwen tussen zorgverlener en patiënt essentieel om tot “adequate” geneeskunde te kunnen komen. De patiënt moet zich “bloot geven” en zal dit enkel kunnen en willen doen bij een zorgverlener waarin hij/zij vertrouwen heeft.
Voorbeeld: Pascale heeft een gynecologische probleem en wenst dit te bespreken met haar arts. Zij kiest hiervoor de arts waarbij zij zich het best voelt en zich niet geremd voelt om een dergelijk intiem probleem te bespreken.
Patiënten hebben dus het recht te kiezen welke zorgverlener hen zal behandelen. Een patiënt kan hiervoor meerdere zorgverleners contacteren en na consultatie van dezen, beslissen welke zorgverlener uiteindelijk de behandeling mag opstarten.
Voorbeeld: Jan weet dat hij een (niet-dringende) operatie moet ondergaan. Jan consulteert hiervoor 3 artsen in verschillende ziekenhuizen en beslist hierna welke arts hem zal opereren.
Een patiënt heeft ook steeds het recht om zijn beslissing te herzien en mag op elk moment van een behandeling van zorgverlener veranderen.
De patiënt moet zijn beslissing niet verantwoorden ten opzichte van de zorgverlener.
Voorbeeld: Hilde is al jaren in behandeling bij Dokter Mark. Op een dag maakt deze echter een ongepaste opmerking waardoor Hilde haar vertrouwen in hem verliest. Hilde verandert van dokter en laat haar behandeling elders verder zetten. Zij moet zich niet verantwoorden ten opzichte van Dokter Mark of van haar nieuwe arts.
Men kan zich echter wel de vraag stellen of een weigering door een patiënt van een bepaalde zorgverlener om redenen die niets met de beroepsbekwaamheid te maken hebben doch eerder met het geslacht, het geloof, de huidskleur,enz wel aanvaardbaar is.
Strikt juridisch gezien, kan een patiënt een zorgverlener kiezen zonder opgave van enige reden.
Deze keuze behoort wel toe aan de patiënt en niet aan de aanverwanten van de patiënt. Een zorgverlener gekozen door de patiënt maar geweigerd door de partner van de patiënt, kan derhalve correct de behandeling uitvoeren.
Voorbeeld: Veerle moet bevallen en komt aan op de spoeddienst. De aanwezige arts wil haar bijstaan bij de bevalling. Veerle aanvaardt dit doch haar echtgenoot eist een vrouwelijke arts. Gezien de patiënt zelf akkoord is met zijn tussenkomst mag de mannelijke arts zijn werk verder zetten zonder rekening te houden met eisen van de echtgenoot.
Aan dit recht zijn er wel een aantal beperkingen, deze kunnen wettelijk zijn maar kunnen ook gewoon voortvloeien uit de feitelijke toestand.
Zo hebben gedetineerden, geïnterneerden, geesteszieken in gedwongen opname geen vrije keuze van zorgverlener.
Ook voor controle-artsen, bvb. verzekeringsartsen, adviserend-geneesheren van ziekenfondsen, enz, kan de patiënt geen vrije keuze van zorgverlener laten gelden.
Bij een dringende oproep van een ziekenwagen, zal ook hier geen vervoer geregeld worden naar het ziekenhuis gekozen door de patiënt maar wel naar het ziekenhuis dat bepaald wordt door de wet (+/- dichtst bijgelegen)
De vrije keuze wordt eveneens aan banden gelegd om puur organisatorische redenen: zo zal een patiënt waarschijnlijk niet bekomen dat hij in een bepaald ziekenhuis wordt behandeld door een arts die niet aan dat ziekenhuis verbonden is.
Voorbeeld: Yvan ligt in het ziekenhuis maar heeft geen vertrouwen in een verpleegster die hem verzorgt. Yvan kan vragen verzorgd te worden door een andere verpleegster maar zijn keuze zal beperkt worden tot de verpleegsters die aanwezig zijn op de afdeling van het ziekenhuis waar Yvan verblijft. Hij kan niet kiezen voor een verpleegster van een ander ziekenhuis of zelfs van een andere afdeling.
Ook kan in een ziekenhuis er in sommige vakgebieden maar 1 bepaalde zorgverlener aanwezig zijn zodat de vrije keuze er dan toe leidt dat de patiënt moet kiezen voor een ander ziekenhuis.
Voorbeeld: Katrien wenst een esthetische operatie te laten uitvoeren in het dichtsbijgelegen ziekenhuis. In dit ziekenhuis is er echter maar 1 plastisch chirurg. Katrien heeft geen vertrouwen in deze en wenst de operatie te laten uitvoeren door een andere chirurg. Katrien zal zich moeten laten behandelen in een ander ziekenhuis.